۰۲۱-۵۴۷۶۴

طلاق عسر و حرج به چه معناست؟

واژگان عسر و حرج به نوعی هم معنی و مترادف هم می باشند به معنای مشقت و سختی در زندگی است هر دو واژه در قرآن کریم به معنای سختی و مضیقه آمده است. قانون‌گذار به‌واسطه‌ی عسر و حرج اجازه داده است که زوجه به زندگی مشترک پایان دهد و دلیل آن همین قاعده‌ی «نفی عسر و حرج» است.

طلاق عسر و حرج

طلاق

طلاق از نظر لغوی به معنای رها کردن و آزاد کردن است اما از نظر حقوقی به معنای انحلال ازدواج دائم با شرایط خاص از جانب مرد یا نماینده قانونی او است از این‌رو این نوع جدایی تنها مخصوص ازدواج دائم است.

طلاق امروزه به عنوان ابزاری برای جدایی میان زن و مرد و خاتمه روابط زناشویی آنان شناخته می شود که به موجب آن حقوق و تکالیفی که به موجب زوجیت بر عهده آنان قرار گرفته را از بین می برد.

طلاق به معنی پایان قانونی ازدواج و جدا شدن همسران از یکدیگر است و در پی آن حقوق و تکالیف متقابلی که بین زوجین در هنگام ازدواج وجود داشته از میان می‌رود.

طلاق معمولا وقتی اتفاق می‌افتد که استحکام رابطه زناشویی از بین می‌رود و میان زوجین ناسازگاری و تنش وجود دارد.

طلاق اجتماعی، تغییرات در دوستی‌ها و سایر روابط اجتماعی است که مرد یا زن طلاق گرفته با آن‌ها سر و کار دارد.

طلاق روانی، موقعیتی است که از طریق آن فرد پیوندهای وابستگی عاطفی به همسرش را قطع کند و به تنها زیستن تن در دهد.

طلاق در اسلام منفورترین حلال نامیده شده‌ است.

برای رسمیت طلاق خواندن صیغه طلاق در حضور دو مرد شاهد لازم است.

سه شیوه برای وقوع طلاق در قوانین ایران به پیروی از فقه امامیه

روش اول

خواست مرد است، در ماده۱۱۳۳ قانون مدنی ایران آمده‌است که : « مرد هر وقت که بخواهد می‌تواند زن خود را طلاق دهد ».

روش دوم

تقاضای طلاق توسط زن از دادگاه

روش سوم

طلاق توافقی زن و شوهر که به طلاق خلع و مبارات معروف است و نوع خاصی از طلاق با شرایط خاص خود محسوب می‌شود.

زن نیز در دو حالت می‌تواند از دادگاه تقاضای طلاق کند. اول اینکه در زمان ازدواج یا پس از آن، از شوهر وکالت برای طلاق گرفته باشد.

اعطای چنین وکالتی به عنوان یک شرط ضمن عقد ازدواج رایج است و در این حالت زن به نیابت و نمایندگی از شوهر طلاق را اجرا می‌کند.

دوم اینکه یکی از شرایط مقرر در قانون مدنی برای درخواست طلاق زن وجود داشته باشد. این شرایط به‌طور کلی به سه دسته تقسیم می‌شوند، اول خودداری یا عجز شوهر از دادن نفقه ، دوم عسر و حرج که به معنی دشواری غیرقابل تحمل زندگی مشترک است و سوم نیز مفقودالاثر شدن شوهر برای بیش از چهار سال.

عسر و حرج شامل موارد متعددی از جمله ابتلای شوهر به بیماری‌های مسریه صعب‌العلاج، ضرب و شتم یا سوء معاشرت مستمر، محکومیت به حبس ۵ سال یا بیشتر، ترک زندگی خانوادگی، اعتیاد به مواد مخدر و مشروبات الکلی می‌شود.

طلاق عسرو حرج

یکی از انواع طلاق را می توان طلاق عسرو حرج یاد کرد و از مصادیق طلاق به درخواست زوجه می باشد.

همچنین بخوانید: انواع طلاق چیست؟

در خصوص اینکه طلاق عسر و حرج چیست و چه مفهومی دارد، نخست باید معنای لغوی “عسر و حرج “بررسی شود.

واژگان عسر و حرج به نوعی هم معنی و مترادف هم می باشند به معنای مشقت و سختی در زندگی است هر دو واژه در قرآن کریم به معنای سختی و مضیقه آمده است.

در قرآن کریم می‫خوانیم : ” فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرا ً”، یا «سَیَجْعَلُ اللّهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْراً»، معناى عسر عبارت از صعوبت، مشقت و شدت است که در فارسى از آن به دشوارى و سختى تعبیر مى‌شود. واژه حرج نیز به معناى ضیق، تنگى، و سختى به کار رفته است، «… ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ »

بنابراین عسر و حرج به معنای سختی و مشقت است برای مثال روزه‌گرفتن بیمار موجب سختی و مشقت وی است در اینجا روزه‌گرفتن به‌ واسطه‌ی قاعده‌ی فقهی « نفی عسر و حرج» از دوش فرد بیمار برداشته می‫شود این مثال را مطرح کردیم که بگوییم عسر و حرج فقط در خصوص طلاق‌گرفتن مصداق ندارد و اینکه قانون‌گذار به‌واسطه‌ی عسر و حرج اجازه داده است که زوجه به زندگی مشترک پایان دهد به‌خاطر همین قاعده‌ی «نفی عسر و حرج» است.

براساس ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی :

“در صورتی که دوام زوجیت موجب عسر و حرج زوجه باشد، وی می‌تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضای طلاق کند.

چنان چه عسر و حرج مذکور در محکمه ثابت شود، دادگاه می‌تواند زوج را اجبار به طلاق نماید و در صورتی که اجبار میسر نباشد زوجه به اذن حاکم شرع طلاق داده می‌شود.

تبصره : عسر و حرج موضوع این ماده عبارت است از به وجود آمدن وضعیتی که ادامه‌ی زندگی را برای زوجه با مشقت همراه ساخته و تحمل آن مشکل باشد و موارد ذیل در صورت احراز توسط دادگاه صالح از مصادیق عسر و حرج محسوب می‌گردد :

۱- ترک زندگی خانوادگی توسط زوج حداقل به مدت شش ماه متوالی و یا نه ماه متناوب در مدت یک سال بدون عذر موجه.

۲- اعتیاد زوج به یکی از انواع مواد مخدر و یا ابتلا وی به مشروبات الکلی که به اساس زندگی خانوادگی خلل وارد آورد و امتناع یا عدم امکان الزام وی به ترک آن در مدتی که به تشخیص پزشک برای ترک اعتیاد لازم بوده است.

۳- محکومیت قطعی زوج به حبس پنج سال یا بیشتر .

۴- ضرب و شتم یا هرگونه سوءرفتار مستمر زوج که عرفاً با توجه به وضعیت زوجه قابل تحمل نباشد.

۵- ابتلای زوج به بیماری‌های صعب‌العلاج روانی یا ساری یا هر عارضه‌ی صعب ‌العلاج دیگری که زندگی مشترک را مختل نماید.

موارد مندرج در این ماده مانع از آن نیست که دادگاه در سایر مواردی که عسر و حرج زن در دادگاه احراز شود، حکم طلاق صادر نماید.

طلاق از طرف زن (زوجه)

طبق قانون مدنی برای اینکه زن بتواند از همسر خود جدا شود شرایط و موارد مختلفی  وجود دارد.

در هرکدام از این موارد، باید زن یا مرد شرایط و اوصافی را داشته باشند که برای زن حق مطالبه طلاق ایجاد شود.

یکی از این موارد، که مهم‌ترین و کاربردی ترین مورد نیز هست، طلاق از طرف زن بر مبنای عسر و حرج (سختی و مشقت شدید و غیرقابل تحمل) نام دارد.

طلاق از طرف زن بر مبنای عسر و حرج در معنای ساده حالتی است که مرد زندگی زناشویی را برای زوجه سخت وغیر قابل تحمل می‌کند.

این شرایط می‌تواند مصادیق گوناگونی داشته باشد و نمی‌توان آن را محدود به موارد خاصی کرد.

به طور کل هرگونه شرایط یا اوضاع و احوالی که زندگی زناشویی و خانوادگی را برای زوجه سخت و غیر قابل تحمل کند و دادگاه نیز این شرایط را تایید کند، از موارد عسر و حرج شناخته می شود و زن به استناد آن می‌تواند از دادگاه تقاضای حکم طلاق کند.

از جمله موارد ایجاد کننده عسر و حرج که در قانون به آن‌ اشاره شده است می‌توان به ترک زندگی خانوادگی توسط زوج، اعتیاد زوج به مواد مخدر، محکومیت زوج به حبس، ضرب و شتم و سوء رفتار زوج، ابتلا به بیماری‌های خاص اشاره نمود.

طلاق از طرف زن (زوجه) به علت « ترک زندگی خانوادگی توسط مرد»

اگر مرد محل زندگی مشترک را ترک کرده باشد یا شرایط به گونه ای باشد که او از زندگی مشترک امتناع ورزد، طلاق از طرف زن بر مبنای عسر و حرج امکان پذیر می‌شود.

به‌علاوه، اگر مرد غایب بوده و از او خبری نباشد، به گونه ای که از زمان ترک زندگی یا امتناع یا غیبت، شش ماه متوالی یا نه ماه متناوب گذشته باشد، به شرط آن که این مهلت ها در مدت زمان یک‌سال سپری شده باشد، باز هم طلاق از طرف زن بر مبنای عسر و حرج قابل انجام است.

طلاق از طرف زن (زوجه) به علت «اعتیاد مرد»

اعتیاد به هرگونه مواد مخدر یا مشروبات الکلی از سوی همسرتان طبق قانون می تواند به شما حق طلاق دهد.

البته با این شرط که این اعتیاد به اساس زندگی خانوادگی لطمه بزند. مانند اینکه باعث بیکاری و بی پولی یا تنگ دستی او یا خانواده  گردد یا فارغ از موارد مذکور، حیثیت خانوادگی را لکه دار کند، مانند اعتیاد به مشروبات الکلی.

این نکته باید مد نظر قرار گیرد که همسرتان باید از ترک اعتیاد در مدت مقرر که طبق نظر پزشک مشخص می‌شود امتناع ورزد یا امکان الزام او به ترک اعتیاد وجود نداشته باشد.

درحالتی نیز که همسرتان اعتیاد خود را ترک کند و مجددا به مصرف مواد یا مشروبات روی آورد نیز شما حق طلاق خواهید داشت.

طلاق از طرف زن (زوجه) به علت « محکومیت مرد به حبس (زندان)»

اگر همسرتان به هر دلیلی مرتکب جرمی یا عملی شود که برای آن جرم یا عمل مجازات ۵ سال حبس یا بالاتر در نظر گرفته شده باشد، شما حق طلاق خواهید داشت.

طلاق از طرف زن (زوجه) به علت «ضرب و شتم و سوء رفتار مرد»

اگر زوج در برخورد با  زوجه مرتکب رفتاری خشونت بار مانند ضرب و شتم می شود، زوجه حق طلاق خواهد داشت. علاوه بر این مورد، قانون برای حمایت از بانوان هرگونه سوءرفتار را نیر موجب دادن حق طلاق دانسته است.

یعنی حتی بدخلقی و بد رفتاری ای که منجر به ضرب و شتم نشود نیز می‌تواند حق طلاق ایجاد کند.

البته باید توجه داشت که این ضرب وشتم یا سوء رفتار باید مستمر باشد، یعنی اگر همسر شما یک بار و یا با فاصله های زمانی طولانی مرتکب چنین رفتاری می‌شود، به گونه ای که نتوان استمرار را در رفتار او مشاهده کرد، چنین حقی برای زوجه ایجاد نخواهد شد.

طلاق از طرف زن (زوجه) به علت «ابتلاء مرد به بیماری‌های صعب العلاج»

بیماری صعب العلاج به بیماری ای گفته می‌شود که درمانی برای آن وجود نداشته باشد یا اگر برای بیماری او درمانی وجود دارد، آن درمان مناسب نبوده و یا مدت آن به قدری طولانی است که به راحتی نتوان درمانش کرد.

ابتلاء به بیماریهای صعب العلاج روانی یا قابل سرایت همچون ایدز یا هرنوع بیماری ای که در دسته ی بیماری‌های صعب العلاج قرار می گیرد از مواردی است که به زوجه حق طلاق می‌دهد. باید دقت نمود که برخی بیماری‌ها همچون عنن باعث می‌شوند که شما حق فسخ نکاح داشته باشید نه حق طلاق.

طلاق از طرف زن (زوجه) به علت «ترک انفاق»

یکی از از موارد دیگر طلاق از طرف زن بر مبنای عسر و حرج، ندادن نفقه از سوی همسرتان به شما می‌باشد.

نفقه در معنای عرفی خود و آنچه بین مردم متداول است به مخارج  و نیازهایی گفته می‌شود که همسرتان ملزم است آن مخارج و نیازها را بر عهده بگیرد، حال اگر همسر شما از چنین تعهدی شانه خالی کرده و یا حتی به طور جزئی این هزینه ها و مخارج را پرداخت نمی کند شما می توانید به دادگاه مراجعه کرده و او را به دادن نقفه الزام کنید و اگر این الزام موثر واقع نشد یا شوهر توانایی پرداخت نفقه را نداشت، شما حق طلاق خواهید داشت.

نکته مهم در این  رابطه در طلاق به دلیل عسر و حرج لازم نیست که پول یا مبلغی از جانب زن به مرد پرداخت شود (طلاق زن به‌واسطه‌ی کراهت از شوهر با دادن مبلغی پول، طلاق خلع نام دارد) و این طلاق یعنی طلاق به‌واسطه‌ی عسر و حرج از جانب مرد قابل رجوع نیست.

سوالات متدوال در مبحث طلاق عسر و حرج

۱-آیا عسرو حرج به معنای ضرر است ؟ و یا هر ضرری نفی حکم می نمایند ؟

بدیهی است بسیاری از تکالیف با مشقت و سختی همراهند. آنچه نفی شده است، سختی است که از حد طبیعی فراتر رود.

معیار تشخیص مرز بین سختی معمولی با سختی فراتر از حد معمول، عرف است، به عبارتی باید گفت نسبت عسرو حرج با ضرر نسبت عموم و خصوص مطلق است، بدین معنا که «هر حرج ضرر است اما هر ضرر، حرج نیست».

 ۲- آیا طلاقی که با درخواست زوجه به واسطه عسر و حرج صورت می‌گیرد قابل برگشت و رجوع از سوی شوهر است؟

این نوع طلاق، طلاق رجعی محسوب نمی‌شود چون اگر زوج بتواند رجوع کند دیگر از عسر و حرج زوجه رفع اثر نمی‌شود در نتیجه درخواست زوجه برای طلاق و حکم مربوطه لغو و بی‌فایده است.

۳- آیا در ازدواج موقت هم زوجه می‌تواند به واسطه عسر و حرج ، زندگی مشترک را پایان دهد؟

بله ، در مواردی که ادامه زوجیت موقت برای زوجه ایجاد مشقت کند و این موضوع برای دادگاه ثابت شود در این صورت دادگاه می‌تواند حکم به اجبار زوج به بذل بقیه مدت باقی‌مانده از ازدواج موقت کند و اگر این اجبار ممکن نشود حکم به انحلال زوجیت و قطع مابقی مدت ازدواج صادر می‌شود.

۴- آیا نشوز شوهر هم می‌تواند دلیل طلاق زن به علت عسر و حرج باشد؟

بنا بر نظر اکثریت، عدم ایفای وظایف زناشویی از ناحیه شوهر هم ممکن است برای زوجه عسر و حرج ایجاد نماید و زن می‌تواند به این استناد تقاضای طلاق کند که اگر عسر و حرج وی ثابت شود حکم طلاق نیز صادر می‌شود.

۵-طلاق پس از اثبات عسر و حرج به چه صورت است. آیا نیاز به بذل مهریه است یا خیر؟

سلام در صورت ثبوت عسر و حرج نیاز به بذل مهریه نیست.

۶- آیا برای صدور یا اجرای حکم طلاق به علت عسر و حرج ، زن موظف به پرداخت وجه یا مال به شوهر بوده و یا بایستی کل مهریه یا قسمتی از آن را بذل کند؟

خیر، در مواردی که عسر و حرج زوجه برای دادگاه اثبات شود صدور حکم طلاق و اجبار زوج به طلاق الزاما مشروط به پرداخت مال یا گذشت از مهریه توسط زوجه نیست، اما جهت انتخاب و تعیین نوع طلاق (طلاق خلع) بهتر است زوجه قسمتی از مهریه خویش را بذل کند و البته معمولاً هرچه بذل مهریه بیشتری صورت گیرد باشد، قرینه‌ای بر عسر و حرج بیشتر زن تلقی می‌شود.

 ۷-  آیا طلاقی که با درخواست زوجه به واسطه عسر و حرج صورت می‌گیرد قابل برگشت و رجوع از سوی شوهر است؟

این نوع طلاق، طلاق رجعی محسوب نمی‌شود چون اگر زوج بتواند رجوع کند دیگر از عسر و حرج زوجه رفع اثر نمی‌شود در نتیجه درخواست زوجه برای طلاق و حکم مربوطه لغو و بی‌فایده است.

 

دیدگاه ها

Call Now Buttonتماس سریع (لمس کنید)
طراحی و پشتیبانی : آسان پرداز